به گزارش قدس آنلاین، بر اساس دادههای انجمن اتومبیل آمریکا (AAA)، میانگین قیمت هر گالن گازوئیل در آمریکا به ۵.۸۵ دلار رسیده و رکورد قبلی ثبتشده در ژوئن ۲۰۲۲ را پشت سر گذاشته است. در همان زمان، شرکت رصد قیمت سوخت GasBuddy نیز میانگین قیمت گازوئیل را ۵.۸۲۰ دلار به ازای هر گالن اعلام کرد که اندکی بالاتر از رکورد ۵.۸۱۹ دلاری ژوئن ۲۰۲۲ بود.
رکورد جدید در شرایطی ثبت شده که بازار جهانی فرآوردههای نفتی با محدودیت عرضه که بخش مواجه است. گزارشهای رویترز، آسوشیتدپرس و والاستریت ژورنال نشان میدهد مجموعهای از عوامل از جمله تشدید تنشهای ژئوپلیتیکی، اختلال در صادرات سوخت برخی کشورها، حملات به پالایشگاههای روسیه و فشار بر ظرفیت پالایشی جهان، بازار دیزل را با کمبود عرضه مواجه کرده است.
با وجود رکوردشکنی قیمت گازوئیل در آمریکا، این کشور یک بازار وابسته به واردات دیزل محسوب نمیشود. آمریکا بخش عمده گازوئیل مورد نیاز خود را در پالایشگاههای داخلی تولید میکند.
بر اساس دادههای اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA)، پالایشگاههای این کشور در سال ۲۰۲۵ حدود ۱.۷۶ میلیارد بشکه گازوئیل فوق کمگوگرد (ULSD) تولید کردند، در حالی که مصرف این محصول حدود ۱.۴۲ میلیارد بشکه بود. با این حال، به دلیل تفاوت جغرافیایی میان محل تولید و مصرف، آمریکا همچنان بخشی از نیاز خود را وارد میکند؛ بهطوری که در سال ۲۰۲۵ حدود ۴ درصد مصرف گازوئیل فوق کمگوگرد آمریکا از طریق واردات تأمین شد و حدود ۸۴ درصد این واردات از کانادا بود. این واردات عمدتاً برای تأمین مناطق شرقی آمریکا انجام میشود؛ مناطقی که فاصله بیشتری با مراکز بزرگ پالایشی در سواحل خلیج مکزیک دارند.
روسیه، خاورمیانه و شوک جهانی عرضه
در بازار جهانی اما شرایط متفاوت است. اگرچه روسیه، کشورهای خاورمیانه و برخی صادرکنندگان آسیایی سهم مستقیمی در تأمین روزمره گازوئیل آمریکا ندارند، اما نقش آنها در توازن جهانی عرضه بسیار مهم است. روسیه پیش از تحولات اخیر یکی از بزرگترین صادرکنندگان دیزل جهان بود و کاهش صادرات این کشور پس از آسیب دیدن پالایشگاهها و محدودیتهای صادراتی، عرضه جهانی فرآوردههای نفتی را محدود کرده است.
همزمان، اختلال در مسیرهای انتقال انرژی و کاهش جریان بخشی از محمولههای دیزل و فرآوردههای نفتی در جنوب غرب آسیا و مشخصا تنگه هرمز، رقابت برای تأمین سوخت را افزایش داده است.
رویترز گزارش داده است که پیش از جنگ تحمیلی سوم به ایران، حدود ۹۰۰ هزار بشکه در روز دیزل از منطقه خلیج فارس جابهجا میشد که معادل حدود ۱۰ درصد عرضه دریابرد جهانی این محصول بود؛ بنابراین هر اختلال در این مسیر میتواند فراتر از منطقه، قیمتها را در بازارهای دیگر نیز تحت فشار قرار دهد.
از پالایشگاه تا کامیون؛ چرا کمبود جهانی گازوئیل میتواند تورم آمریکا را تشدید کند
به همین دلیل جهش قیمت گازوئیل در آمریکا را نمیتوان صرفاً یک مسئله داخلی دانست. بازار دیزل مانند شبکهای بههمپیوسته عمل میکند؛ کاهش عرضه یک صادرکننده بزرگ یا اختلال در یک مسیر حملونقل، باعث افزایش رقابت میان خریداران جهانی میشود و هزینه تأمین را بالا میبرد.
در شرایط فعلی، کاهش ذخایر داخلی آمریکا نیز به نگرانیها افزوده است؛ دادههای EIA نشان میدهد ذخایر سوختهای تقطیری شامل دیزل و سوخت گرمایشی در یکی از پایینترین سطوح فصلی دهههای اخیر قرار دارد.
همزمان با آغاز فصل برداشت کشاورزی و افزایش تقاضای حملونقل، فشار بر بازار بیشتر شده است. این وضعیت نشان میدهد حتی کشوری مانند آمریکا که از بزرگترین تولیدکنندگان انرژی جهان است، همچنان در برابر شوکهای زنجیره جهانی انرژی آسیبپذیر است.
اهمیت گازوئیل در زنجیره ارزش اقتصاد آمریکا
اهمیت گازوئیل در اقتصاد آمریکا به این دلیل است که این سوخت بیشتر از آنکه مصرف شخصی داشته باشد، سوخت حرکت اقتصاد محسوب میشود. کامیونهای سنگین حمل بار، ماشینآلات کشاورزی، تجهیزات ساختوساز، قطارهای دیزلی و بخش قابل توجهی از فعالیتهای صنعتی آمریکا به این سوخت وابسته هستند. به همین دلیل تحلیلگران انرژی از گازوئیل بهعنوان سوخت سه بخش کلیدی اقتصاد یاد میکنند: کامیونها، تراکتورها و قطارها.
به گفته تحلیلگران بازار انرژی، افزایش قیمت دیزل به سرعت در هزینههای حملونقل و تولید منعکس میشود، زیرا بخش بزرگی از کالاهایی که مصرفکنندگان خریداری میکنند، در بخشی از مسیر تولید یا توزیع خود با حملونقل دیزلی جابهجا شدهاند.
چه عواملی قیمت گازوئیل را به این سطح رساند؟
بر خلاف تصور عمومی، بازار گازوئیل فقط تابع قیمت نفت خام نیست. ظرفیت پالایش و میزان تولید فرآوردههای میانی مانند دیزل نقش تعیینکننده دارد. رویترز گزارش داده است که اختلال در صادرات دیزل از روسیه، یکی از صادرکنندگان مهم این فرآورده، پس از حملات اوکراین به پالایشگاههای روسیه، عرضه جهانی را محدود کرده است. همزمان، کاهش ذخایر سوخت در آمریکا فشار بیشتری بر بازار وارد کرده است.
بازار انرژی جهانی به شدت به مسیرهای انتقال نفت و فرآوردههای نفتی حساس است. هرگونه اختلال در مناطق کلیدی تولید یا انتقال انرژی، میتواند قیمتها را در بازارهای مختلف افزایش دهد. گزارش آسوشیتدپرس افزایش قیمت دیزل آمریکا را با اختلال در جریان جهانی انرژی و افزایش هزینه تأمین سوخت مرتبط دانسته است.
یکی از عوامل مهم در جهش اخیر، سطح پایین ذخایر فرآوردههای نفتی در آمریکاست. دادههای اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA) نشان میدهد ذخایر سوختهای تقطیری شامل دیزل و سوخت گرمایشی، در سطح پایینی قرار گرفتهاند. رویترز گزارش داده که ذخایر این گروه از سوختها در ماه اوت به پایینترین سطح فصلی از سال ۱۹۸۲ رسیده است.
این قیمتها برای اقتصاد آمریکا چه معنایی دارد؟
هر گالن معادل حدود ۳.۷۸۵ لیتر است. بنابراین قیمت ۵.۸۵ دلار برای هر گالن، معادل حدود ۱.۵۴ دلار برای هر لیتر گازوئیل است. اما اهمیت اصلی این عدد در خود قیمت نیست؛ در اثری است که بر زنجیره هزینهها میگذارد. شرکتهای حملونقل در مواجهه با افزایش قیمت سوخت معمولاً هزینه اضافی سوخت را به مشتریان منتقل میکنند. نتیجه آن میتواند افزایش هزینه جابهجایی کالا، رشد هزینه خدمات لجستیکی و در نهایت افزایش قیمت برخی کالاهای مصرفی باشد.
کشاورزی آمریکا وابستگی بالایی به ماشینآلات دیزلی دارد. تراکتورها، کمباینها و تجهیزات برداشت عمدتاً با گازوئیل کار میکنند. افزایش قیمت سوخت میتواند هزینه تولید محصولات کشاورزی را بالا ببرد و از مسیر افزایش هزینه تولید، بر قیمت مواد غذایی اثر بگذارد.
افزایش قیمت انرژی یکی از متغیرهای مهم تورم محسوب میشود. اگر هزینه سوخت برای مدت طولانی بالا باقی بماند، فشار آن میتواند از بخش حملونقل به بخشهای دیگر اقتصاد منتقل شود و سیاستگذاری پولی بانک مرکزی آمریکا را پیچیدهتر کند.
آیا این بالاترین فشار تاریخی بازار سوخت آمریکا است؟
از نظر عدد اسمی، رکورد جدید بالاترین قیمت ثبتشده است. رکورد قبلی در ژوئن ۲۰۲۲ و پس از آغاز جنگ روسیه و اوکراین ثبت شده بود. با این حال، اگر اثر تورم عمومی را در نظر بگیریم، برخی دورههای تاریخی مانند سال ۲۰۰۸ همچنان از نظر قدرت خرید فشار بیشتری بر مصرفکنندگان وارد کردهاند. بنابراین رکورد فعلی بیشتر نشاندهنده وضعیت شکننده عرضه انرژی و آسیبپذیری زنجیره تأمین جهانی است.
گازوئیل سوختی است که از پالایشگاه تا کامیون، از مزرعه تا فروشگاه و از کارخانه تا مصرفکننده نهایی امتداد دارد. به همین دلیل افزایش قیمت آن میتواند بسیار فراتر از جایگاه سوخت اثر بگذارد و به هزینه تولید، قیمت کالاها و فشارهای تورمی منتقل شود.
خبرنگار: امیرحسین یوسف زاده
نظر شما